Henk-Jan Wisse

Met "The Departed" levert Martin Scorsese een degelijk stuk vakwerk af dat de kijker meeneemt in een geraffineerd kat-en-muisspel tussen de Bostonse politie en de onderwereld. Hoewel de vertolkingen van Leonardo DiCaprio en Matt Damon onmiskenbaar van hoog niveau zijn, kan ik het als liefhebber van de vaderlandse cinema niet laten om kanttekeningen te plaatsen bij de enorme productiekosten. In Hollywood smijt men met miljoenen om een sfeer van paranoia te creëren, terwijl wij in Nederland met een fractie van dat budget—denk aan het rauwe realisme van een vroege Paul Verhoeven—vaak een indringender resultaat bereiken zonder de noodzaak voor dergelijk uiterlijk vertoon. De plot, gebaseerd op het Hongkongse "Infernal Affairs", steekt technisch goed in elkaar en vermijdt gelukkig het sentimentele moeras waar Amerikaanse producties vaak in wegzinken. Jack Nicholson acteert op de toppen van zijn kunnen, al grenst het soms aan het karikaturale. Het is een solide misdaadepos, maar het ontbreekt aan de nuchtere efficiëntie die onze eigen klassiekers zo krachtig maakt. Een knap gemaakte film, dat zeker, maar men moet zich afvragen of de artistieke meerwaarde de astronomische investering werkelijk rechtvaradigt wanneer men de vergelijking trekt met wat er polderbreed gepresteerd wordt.

De film "Forrest Gump" uit 1994 vormt een treffend voorbeeld van het grootschalige sentimentalisme waar Hollywood om bekendstaat. Als bewonderaar van de nuchtere en dikwijls confronterende Nederlandse filmtraditie — met name de vroege, rauwe werken van Paul Verhoeven — kan ik mij niet geheel aan de indruk onttrekken dat de emotionele lading hier kunstmatig wordt aangedikt. De technische realisatie is zonder meer indrukwekkend; de naadloze integratie van de protagonist in historische sleutelmomenten zoals de Vietnamoorlog en ontmoetingen met presidenten getuigt van een vakmanschap dat wij in Nederland dikwijls voor een fractie van het budget evenaren, zij het met minder visueel vertoon.

Hoewel Tom Hanks een gedenkwaardige acteerprestatie levert, mist de film de psychologische gelaagdheid die men in onze eigen nationale epossen, zoals "Soldaat van Oranje", terugvindt. Het simplistische wereldbeeld dat hier wordt gepresenteerd, grenst aan het naïeve. Voor een ambtenaar uit Den Haag die dagelijks te maken heeft met de complexiteit van de maatschappij, voelt dit relaas over een man die louter door toeval de geschiedenis vormgeeft, als een suikerzoet sprookje. Het is degelijk amusement, maar het ontbeert de noodzakelijke scherpte en realiteitszin die de Nederlandse cinema zo uniek maakt.

Het fenomeen van de gemaskerde misadadbestrijder blijft een typisch Amerikaans tijdverdrijf, waarbij men in 'Marvel's Daredevil' poogt de rauwe werkelijkheid van een wijk als Hell’s Kitchen te verbeelden. Als liefhebber van het Nederlandse filmproduct, in het bijzonder het vroege werk van Paul Verhoeven, valt direct op hoeveel kapitaal men in deze productie heeft geïnvesteerd. Hoewel de cinematografie en de choreografie van de gevechten onmiskenbaar van hoog niveau zijn, vraag ik mij af wat een regisseur van eigen bodem met een fractie van dit budget had kunnen bereiken.

De verhaallijn rondom de blinde advocaat Matt Murdock is boeiend, juist omdat de gebruikelijke sentimentele valkuilen grotendeels worden vermeden. Murdock is geen onfeilbare held, maar een man die worstelt met zijn morele kompas en fysieke beperkingen. Het is een mate van ernst die ik doorgaans meer associeer met Europese drama’s dan met Hollywood-franchises. De hardheid van de actie is welkom en doet bij vlagen denken aan de ongepolijste Nederlandse misdaadfilms uit de jaren tachtig, al blijft de Amerikaanse hang naar spektakel dominant.

Ondanks de indrukwekkende uitvoering blijft het een commercieel product dat de diepgang van onze nationale cinema mist. Het is degelijk amusement, maar het haalt het niet bij de rauwe authenticiteit van een goed Nederlands drama.