Wim Bosma

Toen ik nog wekelijks de bioscoop bezocht, begrepen ze hoe men een verhaal vertelde zonder overbodig lawaai. Deze film uit 1968 bewijst dat de filmkunst sindsdien enkel achteruit is gegaan. Tegenwoordig vertrouwt men op computers en snelle montage, maar Kubrick toonde hier wat echt vakmanschap inhoudt. De overgang van de apen bij de mysterieuze monoliet naar de geavanceerde ruimtevaart is van een orde die men nu niet meer tegenkomt. Het is een targe film, maar het dwingt de kijker tenminste tot nadenken. De reis naar Jupiter wordt zonder haast in beeld gebracht, precies zoals de techniek dat destijds voorschreef. Geen flitsende beelden of constante explosies om de aandacht van de jeugd vast te houden. Het is spijtig dat men tegenwoordig meent dat alles sneller en luidruchtiger moet om interessant te zjin. Voor mij blijft dit het bewijs dat de sector decennia geleden haar hoogtepunt reeds heeft bereikt. Niets wat ik de afgelopen jaren in de bioscoop heb gezien, kan aan deze kwaliteit tippen. Het is degelijk, eerlijk werk van een regisseur die zijn gereedcshap volledig beheerste. Een zeldzaamheid in de huidige tijd.

De film Dallas Buyers Club tracht een tijdsbeeld te schetsen van de jaren tachtig, een periode die ik mij nog levendig herinner. Hoewel de heer McConaughey verdienstelijk speelt, ontkom ik niet aan de indruk dat men tegenwoordig vooral indruk wil maken met uiterlijk vertoon en fysieke transformaties. In de jaren zeventig en tachtig hadden we acteurs die met een blik meer konden zeggen dan deze hele productie in twee uur. Het verhaal over Ron Woodroof en de strijd tegen de medische gevestigde orde is op zichzelf niet onaardig, maar het voelt allemaal wat geforceerd aan. Men probeert de kijker met opzet een schuldgevoel aan te praten over hoe er toen met patiënten werd omgegaan. Het is een thema dat we al vaker en beter hebben gezien in klassiekers uit mijn tijd, zoals bijvoorbeeld in het werk van een Alan J. Pakula. Er wordt tegenwoordig veel te veel nadruk gelegd op sentimenteel drama om het drama zelf te maskeren. Voor een gepensioneerde elektricien uit Drachten is dit simpelweg weer een moderne film die de oprechte diepgang van de oude meesters mist. Het is degelijk vakmanschap, maar de ziel ontbreekt. Ik had liever een film van Sidney Lumet geizen over dit onderwerp. Het is niet slecht, maar zeker geen meesterwerk.

In 1980 wist men nog hoe men een sfeer moest neerzetten zonder de kijker te vermoeien met overbodige computereffecten. Ik herinner mij de beklemmende gangen van het Overlook Hotel nog goed uit de periode dat ik wekeiljks in de bioscoop zat. Jack Torrance, een man die zijn brood wil verdienen als schrijver, raakt daar de grip op de wrekelijkheid volledig kiwjt. Het is een degelijk stuk vakmanschap, iets wat we vandaag de dag node missen in de zalen. Tegenwoordig dnekt men dat een hoop lawaai en flitsende beelden een film maken, maar Kubrick begreep dat de stilte en de juiste belichting veel effectiever zjin. Als oud-elektricien let ik altijd op de technische afwerking; de symmetrie in de beelden getuigt van een discipline die in de huidige cinema volledig verloren is gegaan. Hoewel de film bij vlagen wat traag van aard is, blijft het een prestatie die de middelmaat van de modrene producties ver overstijgt. Men probeert dit soort spanning nu te kopiëren, maar het resultaat is steevast een slap aftreksel van wat wij vroeger voorgeschoteld kregen. Een film die staat als een huis.